Historia Wolina:
Wolin, leżący na prastarym szlaku komunikacyjnym, łączącym miejscowości wybrzeża Bałtyku od Hamburga po Gdańsk, należy
do najstarszych miast Pomorza. Najstarsze ślady ludzkiego bytowania na terenie dzisiejszej gminy Wolin sięgają epoki kamienia,
czyli 4200-1700 lat p.n.e., a znaleziska świadczą o istnieniu osadnictwa nieprzerwanie, we wszystkich późniejszych epokach: brązu,
żelaza, okresu wpływów rzymskich i wędrówki ludów. Osiadłe w tamtym czasie na terenie dzisiejszego Wolina pomorskie plemię
Wolinian rozwinęło niezliczone ośrodki życia plemiennego a z samego Wolina - Winety w wieku X uczyniło największe miasto Europy.
Na przełomie VIII i IX wieku obok przeprawy przez Dziwnę powstała osada. Położenie na skrzyżowaniu ważnych szlaków
handlowych miało decydujący wpływ na jej dalsze losy. Już pod koniec IX wieku osada nabrała cech miejskich. Stała się stolicą
plemienia Wolinian, a jednocześnie ośrodkiem kulturowym. Tereny objęte władaniem Wolinian sięgały aż po dzisiejszy Kamień
Pomorski na północy i po Puszczę Goleniowską na południu, obejmowały powierzchnię około 1200 km kwadratowych. Szybko
rozwijały się rzemiosła i handel. Szczyt rozkwitu Wolina przypadł na IX - XII wiek. O bujnej historii tego miasta mówią kroniki
niemieckie i sagi skandynawskie. Różnie był nazywany: Jumne, Jomsborg, Julin, Wineta.
|
|
O Wolinie pisali Mnich Rymbart w "Żywocie Świętego Ausgara" spisanym w około 870 roku, wspomina o nim arabski kupiec i
podróżnik Ibrahim Ibn Jakub w 966 r. jako najpotężniejszym mieście nad Bałtykiem. Adam z Bremy w 1074 roku opisuje " Odra
to najbogatsza rzeka Slavonii. Przy jej ujściu stoi poważne miasto Jumneta, ośrodek wielce odwiedzany przez barbarzyńców i
greków mieszkających naokoło. Jest to istotnie największe z miast, jakie są w Europie. Mieszkają w nim Słowianie i inne narodowości,
Grecy i barbarzyńcy. Miasto to, bogate wszystkimi towarami północy, posiada wszelkie możliwe przyjemności i rzadkości. Jest tam
garnek Wulkana, który mieszkańcy greckim ogniem nazywają "...
W IX wieku Wolin istniał jako osada na szlaku kupieckim
przy przeprawie przez Dziwnę, przekształcona później w centrum polityczno - administracyjne państwa Wolinian.
W 967 r. Mieszko włącza Wolin do Polski. Na przełomie X w. ponownie się usamodzielnia i osiąga szczyt swego rozwoju. Liczbę mieszkańców
szacowano na około 9 tys., podczas gdy Gniezno i Poznań nie przekraczały wówczas 4 tysięcy. Po stronie południowej i północnej
powstały przedmieścia, a w najbliższej okolicy podmiejskie osady. Wiele opisów Wolina z czasów jego największej świetności i
upadku odnaleźć można we wczesnej literaturze Skandynawskiej, zwłaszcza z lat 800 - 1050. Wolin wielokrotnie bierze udział w
wojnach pomorsko - duńskich. W 1043 r. zdobywa go i niszczy duński król Magnus Dobry. W 1098 pod miasto podchodzą wojska
duńskiego króla Eryka I i zdobywają podgrodzie i tyle bogactw, że o miasto już nie walczą. Odbudowany, prowadzi samodzielną
politykę do 1121 roku, kiedy to Bolesław Krzywousty ponownie przyłącza Wolin do Polski. W 1124 r. przebywa tu misja
chrystianizacyjna Ottona z Bambergu. W 1140 r. papież utworzył w Wolinie biskupstwo pomorskie. Pierwszym biskupem
został kapelan B. Krzywoustego - Wojciech. W drugiej połowie XII w. upada rola handlu dalekosiężnego, będącego podstawą
bogactwa mieszkańców. W roku 1173 miasto zostaje zdobyte i doszczętnie zburzone przez Duńczyków, na tej dacie kończy
się właściwie historia Winety - Jomsborga, miasta które przez kilkaset lat tworzyło ważne, znane nad Bałtykiem imperium
handlowe. Wolin już nie był w stanie powrócić do dawnej świetności. Poza doszczętnym spaleniem grodu w dużej mierze
przyczyniło się do jego upadku zapiaszczenie i zamulenie Dziwny, co przypieczętowało upadek handlu.
Przeniesienie biskupstwa
do Kamienia było dopełnieniem upadku miasta. Na miejscu dumnego grodu aż do połowy XII wieku istniała jedynie wieś słowiańska,
którą dopiero książe Barnim podniósł w roku 1278 do rangi miasta, na prawie lubeckim. W 1365 r. wymienia się miasto jako
członka Hanzy. W 1485 r. urodził się w Wolinie jeden z propagatorów reformacji na Pomorzu - Jan Bugenhagen. W roku 1535
miasto przeszo na protestantyzm. W połowie wieku XVI rezydowała tutaj księżniczka Zofia, a w początkach wieku XVII -
księżna Anna Brunszwicka. W czasie wojny 30 - letniej miasto zostało zniszczone i spalone. Od XI wieku do połowy XVII w.
Wolin był częścią Księstwa Zachodniopomorskiego, rządzonego przez dynastię Gryfitów. Po wymarciu dynastii, tereny położone
przy ujściu Odry, a więc i Wolin znalazły się pod panowaniem szwedzkim (od 1648 do 1720 r.), następnie przejęte przez Prusy a
potem Rzeszę Niemiecką. W czasie II wojny światowej, podczas zdobywania go przez armię czerwoną został zniszczony w 70 %.
Całkowitemu zniszczeniu uległo stare miasto.