Sztuka wikingów:
Prężna społeczność stworzyła dynamiczną w wyrazie sztukę. Czasy wikingów to okres politycznych przemian i wzrostu zamożności, które doprowadziły do powstania w VIII wieku wielu nowych stylów w sztuce. Te nowe wzory - dekoracyjne, abstrakcyjne i barwne - przenoszone poza Skandynawię przez emigrantów wymieszały się z niezwykle ozdobną sztuką ruskiego Wschodu i celtyckiego Zachodu. W rezultacie powstało wielokulturowe dziedzictwo artystyczne, które wraz z wikingami, rozprzestrzeniało się po całym świecie Północy. Sztukę wikingów w Skandynawii łączy wiele z dziedzictwem Germanów. Upodobanie do kolorowych i niemal abstrakcyjnych wzorów zawdzięczali wikingowie ludom zamieszkującym eurazjatyckie stepy, jak Sarmaci i Scytowie, od których Germanowie nauczyli się zdobienia wielobarwną emalią komórkową, snycerstwa, przede wszystkim zaś przejęli niemal abstrakcyjny sposób przedstawiania zwierząt - zwany stylem zwierzęcym. Ten typ "abstrakcji" wywodził się jednak z innych źródeł niż nowoczesna sztuka abstrakcyjna, która celowo odcina się od tradycji i przeciwstawia konserwatywnym nur tom w sztuce. "Abstrakcyjna" sztuka wikingów przeciwnie - wytrwale i powoli czerpała z tradycji. Nowe style w sztuce zawierały elementy przejmowane ze starych dziel. Zadaniem owej sztuki nie było odzwierciedlenie natury, lecz ustanowienie pewnego wzoru, oficjalnego stylu i tradycji. Opisany w rozdziale ".Śmierć i życie po śmierci" pochówek z Osebergu dostarcza dowodów na silny związek między sztuką przemianami społecznymi, jakie dokonywały się na początku ery wikingów. Wyjątkowo wyraziste są zwłaszcza różnice w wykonaniu dwóch słupków z łoża w pochówku z Oseberg Pierwsza z kolumienek zdobiona jest w surowy prosty sposób. Styl ten jest tak tradycyjny, że anonimowy twórca dzieła zyskał przydomek "Akademik". Drugi słupek zdobiony jest płaskorzeźbami splecionych zwierząt, ze zdobnymi ćwiekami osadzonymi w miejscach splotów: wykonanymi w nowym, bardziej dynamicznym stylu.
Do nowych poszukiwań twórczych zachęcało artystę powstanie nowego ładu, bogactwo i pragnienie dania wyrazu przemianom w społeczeństwie. Przedstawienia z Osebergu ukazują rozwój sztuki dworu nowej dynastii, przed którą rysuje się znakomita przyszłość. Owa "rdzenna" dynastia pragnęła odegrać rolę jednoczycielki Norwegii, a nie jej zdobywczyni - przywłaszczyła więc sobie stare wizerunki i nadawała im nowe, poruszające formy. Nowy styl nie musiał powstać na dworze norweskim, ale z pewnością został tam zaakceptowany jako wyraz zmian i panowania nowej kultury. Artyści tacy jak "Akademik" pracowali pod patronatem bogatych mecenasów żyjących w pobliżu królewskiego dworu. Układ taki nie wiele różnił się od sytuacji dzisiejszych artystów, których dzieła kupują i kolekcjonują milionerzy.
Narzędzia i techniki:
Techniczne wynalazki wprowadzone w czasach wikingów były również ważnym elementem owego procesu. Podobnie jak w przypadku rozwoju konstrukcji łodzi, nie należy postrzegać ich jako przyczyn przemian. Postępy w obróbce żelaza przyczyniły się do powstania lepszych narzędzi, pozwalających piękniej rzeźbić. Nowe metody wytopu i odlewu stwarzały nie tylko możliwości wytwarzania lepszej broni, ale również piękniejszej biżuterii i ozdób. Zawsze jednak innowacje artystyczne wymagają energii i wyobraźni, a cech tych nie brakowało mieszkańcom Norwegii w IX wieku. Większość odnalezionych dziel wikingów to przykłady sztuki użytkowej. Zachowało się kilka tkanin z Osebergu, które prawdopodobnie były zawieszane na ścianach. Przypuszcza się, że niektóre domy ozdabiano malowidłami i ornamentami. Jednak żadne z nich nie przetrwały do naszych czasów. Przykładem tradycyjnej dekoracji domów może być snycerka o tematyce pogańskiej, mitologicznej zachowana w typowo północnych średniowiecznych budowlach sakralnych - tak zwanych stavkyrke.
Wizerunki i symbolika:
Znaczenie przedstawień w sztuce wikingów jest obecnie niecczytelne. Wiele symboli nawiązuje do mitów wikingów Najbardziej popularnym symbolem w ikonografii wikingów jest wąż połykający własny ogon. Podobnie jak krzyż, symbol ten jest obecny w sztuce wielu kultur. Wąż połykający własny ogon wyobraża cykl: przypomina, że wszystko wraca do swojego początku. Takie znaczenie symbol ten miał również w mitologii wikińskiej. Niekiedy motyw ten rozwijają opowieści wielkim wężu. który opasał świat. W jednej z opowieści Thor wybiera się na ryby z Utgardarem-lokim i chwyta Węża Świata. W jednej z dwu wersji zakończenia Thor uderza silnie pięścią w górną część burty lodzi, traci kontrolę i zabija Węża Świata. Narrator dodawał jednak że nie mogło to być prawdą, ponieważ byłoby jednoznaczne z końcem świata. Kolejny symbol religijny to młot Thora, popularny jako zawieszka. Niektórzy rzemieślnicy w początkach chrześcijaństwa u wikingów wykorzystywali okazję i używali tych samych form do odlewu ozdób zarówno w kształcie krzyża, jaki młota. W literaturze skandynawskiej występuje wiele nawiązań do podobieństw symboli młota i krzyża. Historyk Saxo Grammaticus przytacza historię o chrześcijaninie który pragnął przyłączyć się do pogańskiej uczty. Nie chciał jednak ujawniać, że został ochrzczony. Kiedy podano koninę, zakazaną chrześcijanom, święty posiłek pogan - przed rozpoczęciem jedzenia uczynił znak krzyża. Na podejrzliwe pytania współbiesiadników odparł, że zakreślił w powietrzu znak młota Thora.
Style w sztuce wikingów:
Styl Borre
Borre to jedno z wczesnych cmentarzysk odkrytych w Vestfoldzie, Norwegii. Wywodzący się od nazwy owego cmentarzyska styl Borre charakteryzuje stosowanie filigranu, złoceń i "motywów łańcuchowych"; był popularny od połowy IX wieku do początku XI wieku. Zabytki w tym stylu są odkrywane w Skandynawii i całym wikińskim świecie, w tym w Rosji i Polsce. Przykładem może być krzyż wyrzeźbiony przez artystę o imieniu "Gaut" z motywem łańcucha pierścieniowego (rodzaju wzoru plecionkowego), odnaleziony na wyspie Man w Wielkiej Brytanii.
Styl Jelling
Styl Jelling wziął nazwę od królewskiego cmentarza w Jelling w Jutlandii, gdzie pochowano króla Haralda Sinozębego, pierwszego chrześcijańskiego króla Danii. Powstał w IX wieku i był wyjątkowo popularny w X wieku, kiedy często używano go wraz ze stylem Borre poza Skandynawią Styl Jelling cechowały charakterystyczne przed stawienia splecionych zwierząt.
Style Mammen i Ringerike
Styl Mammen był blisko spokrewniony ze stylem Jelling. Jego nazwa pochodzi od duńskiego cmentarzyska. Styl charakteryzuje obfitość motywów roślinnych, takich jak pnącza, obecnych także w ornamentyce celtyckiej. Przedstawienia zwierząt w tym stylu były jednak większe i bardziej realistyczne. Ze stylu Mammen wywodzi się styl Ringerike (nazwa od norweskiego cmentarzyska), który charakteryzują przedstawienia długich, splecionych pnączy. Styl Ringerike pojawił się na początku XI wieku. Rzeźbioną płytę z cmentarza kościelnego katedry Św. Pawła w Londynie wykonano właśnie w tym stylu, może więc pochodzić z okresu, gdy Brytanią rządzi Normanowie wspomagani przez duńskiego króla Kanuta. Fragment płyty w stylu Ringerike odkryto także przy Coppergate w Yorku.
Styl Urnes
Styl z Urnes to jeden z efektowniejszych i bogatszych stylów wikińskich. Zamiast splatanych pnączy) skręcone linie stylu Urnes przeplatają się w sposób mniej naturalistyczny a bardziej geometryczny, subtelnie zmieniając szerokości. Styl wziął swoją nazwę od drewnianego kościoła w Unres w Norwegii, którego ściany i portal pokrywają płaskorzeźby.
BIBLIOGRAFIA:
Jonathan Wooding - "The Vikings"